KURUMSAL RİSK Mİ, PROJE RİSKİ Mİ? 

💭 Projelerde risk yönetiminin ne kadar önemli olduğunu biliriz. Risk planları hazırlanır - ancak çoğu matbu form şeklindedir-. Risk kayıtları oluşturulur, puanlandırılır vs. vs. 💭

👉 Bu detaylara girmek istemiyorum. Projelerde riskler belirlenirken çoğu zaman projenin riski ile kurumsal riskler birbirine karıştırılır. 🔊

‼️ Kurumsal seviyede çözülmesi gereken risklerin, projenin riski olarak yazılmasının sakıncası vardır. Kurumsal risklerin üst yönetim tarafından çözülmesi, yönetilmesi gerekir.

👉 Proje kapsamında kurumsal riskleri çözmeye çalışmak nafile çabadır.

💬 Örnek vermek gerekirse; şirketin personel sayısının yetersizliği ve personel sirkülasyonu (turnover) fazla ise bu bir kurumsal risktir. Bu risk için proje kapsamında yapılabilecek fazla bir şey yoktur. 💬

👉 Bu riskin proje riski olarak ele alınması demek, risk için bir şey yapmamak demektir. Proje yönetici riski önlemek için personel alamaz, ama ancak raporlayabilir.

‼️ Dolayısıyla riskin tanımlanmasının yanı sıra kapsamının da netleştirilmesi önemlidir.

💥 Ha! Ayrıca, projede gerçekten yönetilmeye çalışılan risklerin çoğu yazılmayan risklerdir. Yazılan riskler ise yönetil(e)meyecek olan risklerdir.. 💥

 

MAYIN EŞEĞİ

Geçmişte sınır kaçakçılığının yaygın olduğu zamanlarda mayın döşenmiş sınırlardan güvenle geçmek için eşekler kullanılırdı. Kaçakçılar mayınlı bir araziyi geçmek istediklerinde, bir mayına basıp parçalanmaktan korunmak için seçilmiş eşekleri kullanırlardı. Bu iş için seçilen eşekler geçilmek istenen mayınlı araziye öncü olarak gönderilir ve eşek yürüdükçe bastığı yerler işaretlenerek kaçakçılık hattında güvenli bir patika açılırdı.  Eğer eşek ilerlerken patlama olursa bir sonraki eşek sürülürdü. Böylece güvenli bir yol tespit edilmiş olurdu. Günümüzde artık elektronik mayın tarayıcılar kullanılıyor.

“Sözümüz Meclisten Dışarı!”

Modern iş hayatında da etrafımızda mayın eşekleri olabiliyor. Hatta bazen kendimiz de bu duruma düşebiliyoruz. Elbette sözümüz meclisten dışarı, kimse bildiğimiz anlamda eşek değildir. Kimi zaman yöneticilerimiz tarafından, kimi zaman bir arkadaşımız tarafından ya da inandığımız doğrular, fikirler nedeniyle tıpkı bir mayın eşeği gibi öne atılıp, zorlu koşullara dalabiliyoruz. Hatta bazen yaptığımız bir yanlış hareket nedeniyle bir anda kendimizi oyunun dışında bulabiliyoruz, şirketten atılabiliyoruz.

Ancak hata yapmadan hedefe ulaşabilirsek de diğerleri aynı izi takip ederek peşimizden geleceklerdir. Bu aslında bir anlamda liderlik yapmaktır. Aradaki tek fark, mayın eşekleri kendi kendine harekete geçmezler, birilerinin dürtmesi veya zorlaması ile zorlu araziye girerler. Liderleri ise kendi iç motivasyonları harekete geçirir. Onlar öne sürülmek yerine öne atılırlar. Dürtüleri onları hedefe yönlendirir. Mayın eşeklerinin temizlediği alanlar geride kalanlar için artık güvenlidir. Bu arazide patlayan mayınlar nedeniyle ölen eşekleri ise kimse umursamaz. Dokunulmadan, oracıkta öylece bırakılırlar, unutulur giderler. Acıklı olan da budur işte.

İNAN-MAYIN!

Şirketlerde mayın eşeği olup, iş hayatınızı risk etmemek için öncelikle yapılması gereken şey, sizden istenen şeylere saf bir şekilde inanmayın, sorgulamadan yapmayınız. Her talep edilen şey masumca olmayabilir. Arkasında başka şeyler yatabilir. Ucuz kahramanlık peşinde koşmamalıdır. Şunu unutmamak gerekir ki; mayın eşeklerine hiçbir zaman mayınlı bir araziye girecekleri söylenmez. Bunu bilebilseler zaten hiçbir şekilde oraya yaklaşmazlar bile. Bu nedenle, size verilen görevlerde de işin tehlikesi, riskleri ve olası kötü sonuçlar söylenmemiş olabilir. Bir görev verileceği zaman öncesinde iyice araştırıp, olası sonuçları dikkate almak gerekir. Aksi halde her şey için çok geç olabilir!

KORK-MAYIN!

Buna rağmen bir diğer durum ise, hayatta hiç risk almayan kişiler başarıya ulaşamazlar. Her şeyden korkan, çok temkinli davranan, risk almaktan çekinen kişiler ilerleyemezler, oldukları yerde kalırlar. Verilen görevin avantajlarını ve dezavantajlarını değerlendirdikten sonra elde edilecek başarıya ulaşmak için bazı riskler de alınmalıdır. Böyle durumlarda mayın eşeği olmaktan korkmayın. Çünkü başarıyı ya ilk yapanlar ya da en iyi yapanlar yakalarlar. Bir konuda sektöre ilk giriş yapan firma, ilk aşamada pazar lideri olurlar. Diğer firmalar ancak onu yakalamaya çalışırlar. Ne zaman ki, ilk giren firmadan daha iyi, daha ucuz bir ürün ya da hizmet üretebilirlerse sektörü ele geçirebilirler.  Ayrıca iş hayatında hiç tehlikenin olmadığı, mayınlardan temizlenmiş bir dünya bulunmamaktadır. Yeter ki, o arazinin mayınlı olduğunun farkına varıp,  korkmadan, cesaretle girilmelidir.

KAÇ-MAYIN!

Mayınlı arazilerde mayına basıldığında sıkıntı yoktur. Mayından ayağınızı çektiğiniz zaman patlama olmaktadır. Düzenek bu şekilde çalışmaktadır. İş hayatında da zorlu bir çalışma ortamında, riskli bir durumla karşılaşıldığı zaman kaçmaya çalışmak bazen daha kötü sonuçlara neden olabilir. Eğer ki, mayın eşeği gibi bir görev üstlendiyseniz ve bunun da farkındaysanız, mayına bastığınız zaman kaçmayınız. Sizden sonra gelecek birileri mayınları temizleyebilir. Mayını etkisiz hale getirebilir. Korkuyla ve heyecanla sağa sola kaçarak anlamsız hamleler yapmak, kötü sonuçlanabilir. Hatta mayın eşeklerinin kontrolsüz bir biçimde kaçışmaları sonucu arkadan gelen birçok kişinin de canından olmasına neden olabilir.  
 
UNUT-MAYIN!
İstemediğiniz halde sizi mayın eşeği olarak, tehlikeye atanları ise hiçbir zaman unutmayın. Eğer halen aynı ortamda kalabilmişseniz, sonraki zamanlarda tekrar aynı tehlikeli işleri yapmaya kalkışmayın. O kişilere güvenmeyin. Belki yolculuğunuzda şansınız yaver gitmiş ve hayatta kalmış olabilirsiniz. Ancak tekrarında o kadar şanslı olamayabilirsiniz. Benzer konularda aynı riskleri tekrar almak, almaya çalışmak kahramanlık değildir, ancak ve ancak cahil cesaretidir.  Kahramanlık yapmaya çalışmayınız. Ucuz kahramanlıkların sonu, çoğu zaman günah keçisi olmaktır.
 

“Önemli bir problemde, yetkinizi aştığı halde size danışılıyorsa, kahramanlık yapmayın. Çünkü mutlaka olaya çözüm değil, suçlu aranıyordur.” Erich Fromm (1900-1980) Amerikalı psikanalist , filozof ve sosyolog

 

Risk İştahı

RİSK İŞTAHI

Herkesin hayali sıfır riskle yaşamını sürdürmek ve kazanmaktır. Ne yazık ki, bu durum gerçekçi değildir ve hayalden öteye gitmeyecektir. En basit kararımızda ve yaptığımız hareketlerde / aktivitelerde mutlaka risk vardır. Çünkü riski oluşturan çevre, toplum ve organizasyonlar her zaman aktiftirler ve risk üretmeye devam ederler. Birçok riskin olasılığı çok düşük olduğu için düşünmeye bile gerek duymayız. Evimizde otururken sokakta bir patlama olması, binanın yıkılması, yangın çıkması, silahlı saldırı olması vb riskler elbette vardır. Bunlardan birkaçı zaman zaman gerçekleşir ve hayatımızı değiştirir. Ancak bu riskleri önlemeye çalışarak yaşamı sürdürmek de hayatı epey zorlaştıracaktır.

Aynı durum firmalar için de geçerlidir. En küçük olasılıklı riskleri bile düşünerek karar alamayan, her türlü risklerden korkan bir patronun işlerini devam ettirmesi elbette çok zordur. Firmalar aslında insanlardan daha yıkıcı, telafi edilmeyecek riskleri göze alarak büyümeye çalışırlar. Firmalarda risk yönetimi kapsamında ele alınması gereken kavramlardan birisi de “risk iştahı” seviyesidir. Her firma risk almalıdır ancak firmaların alacakları risklerin büyüklükleri farklı düzeylerde olabilir. Buna göre “Risk İştahı”; firma yönetiminin amaçları doğrultusunda kabul etmeye (tolere etmeye/maruz kalmaya/önlem almamaya) hazır olduğu en yüksek risk düzeyidir. Risk iştahı kavramı, bu düzeyin üzerindeki risklerin kabul edilemeyeceğini ve önlem alınması gerektiğini ifade eder.

Firmaların risk iştahı düzeyini hem firma mali gücü hem de dış etkenler belirler. Risk İştahı; iç ve dış çevre, insanlar ve politikalardan etkilenir. Bu kapsamda risk iştahı, Risk Yönetimi Stratejisi çerçevesinde, kurum/birim/alt birim düzeylerinde yukarıdan aşağıya doğru belirlenir. Dolayısıyla firma içindeki alt birimlerin risk iştahı düzeyleri birbirinden farklı olabilir. Ancak hiçbir alt birimin risk iştahı, firma genel risk iştahını aşamaz.  Üst yönetimin kurum düzeyinde belirlenen risk iştahı sınırları içinde kalınması şartıyla birimler/alt birimler tarafından farklı iştah düzeylerinin belirlenmesi mümkündür. Çok risk almak kadar, az risk almak da başarısızlığa neden olabilir. Risk iştahının düşük olması güvenilir bir yönetim tekniği olarak görülse de yaratıcılık, yenilikçilik (inovasyon) ve fırsatlardan yararlanma konusunda firmayı sınırlayabilir. Riskin aslında bir fırsat olduğu gerçeğini de dikkate almak gerekir.

Benzer yaklaşım, kurum içinde yürütülen projeler için de geçerlidir. Firmanın stratejik planları, uzun vadede hedefleri ve projenin geliştirildiği müşteri portföyüne uygun olarak projelerde izin verilecek risk iştahı düzeyleri de farklılaşacaktır. Her proje, tüm kuruma tanınan risk iştahına aynı düzeyde sahiptir diye düşünülmemelidir.

Proje yöneticilerinin, projelerini yürütürken farklı risk iştahlarına sahip olması gerekir. Proje yöneticilerinin bunun farkında olması lazımdır. Her projenin risk iştahı farklı düzeylerdedir. Projenin başarısını alınacak risk düzeyleri belirleyecektir. Proje yöneticisinin riskleri göze alma adına sahip oldukları inisiyatif, risk iştahı sınırını aşmamalıdır. Aksi halde üst yönetim tarafından müdahale edilecektir. Ancak proje yöneticisi korkak bir tavır içinde bulunarak; kurumun veya projenin risk iştahının çok altında riskler almaya çalışırsa da projenin veya firmanın fırsatlarını elinden kaçırabilir. Genelde projelere üst yönetim tarafından, projenin risk iştahı düzeyi şu kadardır diyerek bir bildirim (deklarasyon) yapılmaz. Proje yöneticisinin bu düzeyi öğrenmesi en uygunu olacaktır. Ancak bunun belirgin veya net olmadığı durumlarda da karşılıklı görüşmelerle birlikte tahmin etmesi gerekecektir.

Özetle; her kademede bir çalışanın risk iştahı düzeyi, aslında bağlı olduğu yöneticisinin risk iştahı düzeyidir. Ne gereksiz yere riskler alarak iş hayatını riske sokmalıdır, ne de fazla korkak davranarak fırsatları elinden kaçırmamalıdır.